Βιογραφικό

Υπηρεσίες

Βιβλία

Άρθρα

Συχνές Ερωτήσεις

Δραστηριότητες

Επικοινωνία

Λάθος σχέσεις



Και αφορμή για το άρθρο έδωσε επιστολή φίλου και αναγνώστη μας.

Ο αναγνώστης μας Ι.Β., 22 ετών, μας γράφει ότι αγαπά πολύ τη σύντροφό του, 15 χρόνια μεγαλύτερη, παρότι οι φίλοι του την κριτικάρουν συνεχώς και του λένε να χωρίσει. Εκείνοι έχουν παράπονο ότι δεν βγαίνει πια τα βράδια μαζί τους, όμως αυτός στενοχωριέται και αγανακτεί γιατί βρίσκει υπερβολική τη στάση τους. «Είναι εγωιστές», …. «μου δηλητηριάζουν τη σχέση, λένε ότι απορούν μαζί μου, πώς την ανέχομαι … λένε ακόμη ότι δεν με σέβεται και είναι αυταρχική μαζί μου, ότι με ελέγχει συνεχώς σαν κακιά μητριά» …. Παραδέχεται βέβαια ότι εκείνη είναι υπερβολικά σίγουρη για τον εαυτό της, κτητική και κυριαρχική. Όμως αυτό του αρέσει, την εκτιμά και τη θαυμάζει παρότι κάποιες φορές αισθάνεται ότι τον μειώνει με τα λόγια και τη συμπεριφορά της… Μαζί της αισθάνεται γεμάτος και αισιόδοξος. Δηλώνει μάλιστα έτοιμος να ξεκόψει με τους φίλους του αν συνεχίσουν τον πόλεμο αυτό ενάντια στην αγαπημένη του. Δεν έχει αίτημα για ατομική ψυχοθεραπεία ή θεραπεία ζεύγους, πόσο μάλλον για σεξοθεραπεία, αφού το σεξ είναι καταπληκτικό, λέει. Απλά θα ήθελε τη συμβουλή μας για να αντιμετωπίσει τους φίλους του και τη μητέρα του που τελευταία άρχισε και εκείνη να παρεμβαίνει κριτικά.
Τι συμβαίνει σε κάποιες σχέσεις; Πού βρίσκεται το λάθος; Τι γίνεται σε περιπτώσεις που το πρόβλημα είναι πιο περίπλοκο, όταν δεν πρόκειται για ένα τροποποιήσιμο μοντέλο συμπεριφοράς στη σχέση αλλά υποσυνείδητα μπαίνουμε σε καταστάσεις που δημιουργούνται με τρόπο ώστε να ικανοποιούν κάποια βαθύτερη (και προφανώς άγνωστη μέχρι τώρα) ανάγκη μας;
Θα περιγράψουμε σήμερα αυτές τις σχέσεις: Α) με βάση τη θεωρία του δεσμού και Β) με την ψυχαναλυτική δομική προσέγγιση.
Είναι αλήθεια ότι πίσω από κάθε ερωτική «συνάντηση» φαινομενικά συμπτωματική, υπάρχει μια σειρά από αναγκαιότητες συνειδητές και προπάντων υποσυνείδητες. Και σκεφτόμαστε τελικά μήπως το να βρούμε «ερωτικό αντικείμενο» (το αγαπημένο πρόσωπο) είναι τελικά μια «επανεύρεση», με τις αρχαϊκές εικόνες που δημιουργήσαμε μέσα μας; Η ψυχαναλύτρια Isabelle Yhuel ορίζει το «γοητευτικό πρίγκηπα» ως τον άνδρα που θα ταιριάξει να κολλήσει στο παζλ των συμπτωμάτων της γυναίκας. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στον άνδρα.
Το είδος των σχέσεων που έχουμε βιώσει ως παιδιά, αποτελεί μοντέλο για το είδος των σχέσεων που θα συνάψουμε στην ενήλικη ζωή μας, καθώς έχει αποδειχθεί πως οι σχέσεις αυτές έχουν την τάση να δημιουργούν εντός μας έναν εσωτερικό οδηγό που θα ακολουθήσουμε στην επιλογή και διαμόρφωση κάθε μελλοντικής μας σχέσης. Έχουμε τάση να αναπαράγουμε (ή να αποφεύγουμε) το είδος της αρχαϊκής σχέσης που είχαμε με τη μητέρα και που καλό είναι να υπενθυμίσουμε ότι δεν ανταποκρίνεται σε μια συγκεκριμένη πραγματικότητα, αλλά στον τρόπο που την αντιληφθήκαμε.
Αυτό που αναζητούμε υποσυνείδητα σε οποιαδήποτε μελλοντική στενή διαπροσωπική μας σχέση είναι η οικεία και βαθιά αίσθηση που, γνωρίσαμε αρχικά, ως βρέφη ήδη …. Όταν όμως αυτά τα βιώματα (που είναι δικές μας νοητικές κατασκευές) εμπεριέχουν συχνές ματαιώσεις, ασυνέπεια, απρόβλεπτες αντιδράσεις, εγκατάλειψη, αντιφατικότητα, απόρριψη, απειλές απόσυρσης της αγάπης κλπ., τότε τα αποτυπώματα που μας αφήνουν οδηγούν αντίστοιχα σε πρόβλημα με τις προσδοκίες μας, τη διαχείριση συναισθημάτων όπως η εγγύτητα, αγάπη και εμπιστοσύνη και στην τάση να βρίσκουμε συντρόφους με προβληματική συμπεριφορά, ανάλογη με αυτή που είχαν οι γονείς μας, ή πάλι να προσπαθούμε με διάφορους χειρισμούς μας να την προκαλέσουμε, σε περίπτωση που δεν υπάρχει …. Ακόμη απορρίπτουμε ανθρώπους που μας δείχνουν ενδιαφέρον και αγάπη αλλά δεν ταιριάζουν με κάποιο δικό μας γνώριμο μοντέλο. Έρευνες δείχνουν ότι παρουσιάζονται στην ενήλικη ζωή μας τα είδη σχέσης δεσμού που είχαμε στη βρεφική ηλικία και που περιγράφει ο Bowlby.
Α) Η θεωρία της προσκόλλησης αποδεικνύεται εδώ χρήσιμη για την κατανόηση κάποιων δυνητικά προβληματικών επιλογών συντρόφου, όπως οι περιπτώσεις 2, 3 και 4.
1. Ασφαλής σχέση δεσμού: το άτομο εκτιμά τον εαυτό του και τους άλλους τους οποίους μπορεί να εμπιστεύεται. Έχει την ικανότητα να δημιουργεί σχέσεις ερωτικές και συναισθηματικές με χαρακτηριστικά την εγγύτητα και την αμοιβαία αποδοχή.
2. Ανασφαλής-αποφευκτική σχέση δεσμού: το άτομο δεν έχει καλή αυτοεκτίμηση και δεν τολμά να εμπιστευθεί τους άλλους. Θεωρεί την απόσταση από τους άλλους ως απαραίτητη προϋπόθεση για να νιώσει ασφάλεια. Αποφεύγει την εγγύτητα στις σχέσεις όπως και την έκφραση των συναισθημάτων του.
3.Ανασφαλής-αμφιθυμική σχέση δεσμού: το άτομο αμφισβητεί την αξία του και ζει με το φόβο της εγκατάλειψης. Βάζει σε δεύτερη μοίρα τις δικές του ανάγκες και προσαρμόζεται πλήρως στις ανάγκες και στις επιθυμίες των άλλων, ελπίζοντας πως έτσι θα κερδίσει την αγάπη και θα κρατήσει τη σχέση …
4.Ανασφαλής – αποδιοργανωτική σχέση δεσμού: ένα τέτοιο άτομο υπερεκτιμά τον εαυτό του και δεν εμπιστεύεται τους άλλους. Επιλέγει, συνήθως, απρόβλεπτα και «προβληματικά» άτομα που όσο μεγαλύτερη είναι η αδιαφορία τους, τόσο μεγαλώνει η δική του «προσκόλληση» και επιθυμία. Αν κάποιος τύχει να του δείξει ειλικρινή αγάπη, αυτόματα χάνει το δικό του ενδιαφέρον και ο άλλος μετατρέπεται ξαφνικά σε αδιάφορο πλέον πρόσωπο.
Β) Τα παιδικά βιώματα και η μετέπειτα οργάνωση του ψυχισμού με βάση τα στάδια της ανάπτυξης και την ψυχαναλυτική δομική θεωρία συμπληρώνουν την κατανόησή μας για τη λάθος επιλογή συντρόφου, όπως την περιγράψαμε προηγουμένως με βάση τη θεωρία της προσκόλλησης.
1. Η «ασυνείδητη σχέση ναρκισσιστικού τύπου» είναι η πιο συνηθισμένη στις ερωτικές επιλογές. Ψάχνουμε για κάποιον που πλησιάζει αυτό που νομίζουμε ότι είμαστε ή που θέλουμε να είμαστε, που ονειρευτήκαμε, ένα καθρέφτη που αντικατοπτρίζει μια θετική εικόνα του εαυτού μας. Αν το αντικείμενο αγάπης μας είναι καλό, τότε εμείς επίσης νιώθουμε ευτυχισμένοι και παντοδύναμοι.
2. Άλλη συχνή ασυνείδητη επιλογή είναι η "οιδιπόδειου τύπου". Αυτό το πρότυπο συνάντησης, συνήθως "νευρωτικό» αναφέρεται σε ασυνείδητες γονεϊκές εικόνες, θετικές ή αρνητικές. Σύμφωνα με τον Claude Lévi-Strauss που εισήγαγε τη δομική θεωρία, ο έρωτας στο δυτικό μας πολιτισμό βρίσκει πάντα κάποια απαγόρευσή του, ξεκινώντας από την αιμομικτική πρώτη αγάπη. Τα εμπόδια που εμποδίζουν την ορμή είναι επιθυμητά, ακόμη και επιδιωκόμενα. Μικτά ζευγάρια, σύντροφοι που χωρίζονται από οικογενειακές, κοινωνικές ή ηλικιακές διαφορές βρίθουν και στη λογοτεχνία: όσο περισσότερο απαγορεύεται, τόσο πιο ελκυστική είναι η σχέση ...
3. Το μοντέλο «σαδομαζοχιστικών» σχέσεων. Ο άλλος επιλέγεται για να θεραπεύσει τις πληγές από το παρελθόν. Εδώ επιθυμούμε αυτό που δεν μπορεί να έχουμε, δηλαδή. τα αντικείμενα προσκόλλησης του παρελθόντος, ώστε να απολαύσουμε και πάλι τη χαρά που μας έδωσαν, να μας δώσουν αυτό που δεν έδωσαν ή να επισκευάσουν το κακό που μας έκαναν. Αλλά αυτή η προσδοκία να ολοκληρωθούμε και να «επισκευαστούμε» από τον άλλο είναι ένα ψεύτικο δέλεαρ που δημιουργεί πρόβλημα στο ζευγάρι. Παράδειγμα: Ο Ι.Β., που με την επιστολή του μας έδωσε την αφορμή να γράψουμε το άρθρο αυτό, περιμένει προφανώς από την 15 χρόνια μεγαλύτερη σύντροφό να του δώσει την σταθερότητα και προστασία που δεν βίωσε κοντά σε έναν ανώριμο πατέρα, κάτι που γίνεται αμέσως αντιληπτό από το ιστορικό που ο ίδιος μας διηγήθηκε. Έτσι αισθάνεται ασφαλής παρότι καταπιεσμένος και την αγαπά εφόσον η ανάγκη του αυτή, που είναι στη φάση αυτή πρωταρχική, καλύπτεται προς το παρόν.
4.Η «ανακλιτική σχέση» της συναισθηματικής αλληλεξάρτησης. Είναι η φαντασίωση της νοσοκόμας και του ασθενούς της και η παραλλαγή του ώριμου άνδρα με τη «γυναίκα-παιδί» που προστατεύει. Σχέση που λειτουργεί για κάποιο χρονικό διάστημα αλλά γρήγορα ξεφουσκώνει και κουράζει.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ μια καταναγκαστική επανάληψη παιδικών ψυχικών τραυμάτων στην ερωτική σχέση και μια καθήλωση σε ανώριμες συμπληρωματικές καταστάσεις ζεύγους που βολεύουν προσωρινά αλλά δεν κρατούν και ανατρέπονται εύκολα στην πορεία, μας εμποδίζουν να κάνουμε σχέσεις ουσιαστικές. Όταν η ερωτική αγάπη και η προσωπική ανάπτυξη του καθένα δεν θα έρχονται σε αντίθεση, μόνο τότε θα μιλάμε για σχέση με ισοτιμία και αλληλοσεβασμό, χωρίς τη σκιά του φόβου της εγγύτητας ή της εγκατάλειψης και χωρίς την τυραννία της ζήλειας και του παντοδύναμου ελέγχου στη ζωή του άλλου.

Αλεξάνδρα Μιχοπούλου
Κλινικός Ψυχολόγος (DESS)
Σεξολόγος (DU)